https://unsplash.com/

Χάρτες

Μερκατορική προβολή

Γιατί η εντύπωση που έχουμε για το σχήμα και το μέγεθος των χωρών είναι λάθος; Οι χάρτες από τους οποίους μαθαίναμε στο σχολείο είναι παραπλανητικοί;

Ποσό κοντά είναι η πραγματικότητα με την εντύπωση που έχουμε για το μέγεθος των χωρών και των ηπείρων;

Πρόσφατα με συζήτηση που είχα με κάποιους μαθητές (και όχι μόνο μαθητές δυστυχώς) διαπίστωσα με έκπληξη ότι πολλοί είχαν εντελώς λανθασμένη εντύπωση για το μέγεθος των χωρών και των ηπείρων. Σχεδόν κανείς δεν είχε υπόψην του ότι οι χάρτες που γνωρίζουν από το δημοτικό και στους οποίους έμαθαν γεωγραφία παραμορφώνουν τα σχήματα των ηπείρων. Ελάχιστοι κάτι είχαν ακούσει ή δει σε κάποιο video στο youtube για το φαινόμενο αυτό αλλά και πάλι όχι στο βαθμό στον οποίο συμβαίνει. Ήταν αδύνατο να πειστούν ότι για παράδειγμα η Γροιλανδία η οποία φαίνεται να έχει περίπου το ίδιο μέγεθος με την Αφρική στην πραγματικότητα είναι περίπου 14 φορές μικρότερη. Η ακόμη ότι η Μαδαγασκάρη, το φαινομενικά μικρό νησάκι στα νότια της Αφρικής είναι στην πραγματικότητα διπλάσιο σε μέγεθος από ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο. Αποφάσισα λοιπόν να γράψω αυτό το κείμενο για να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα σχετικά με τους χάρτες και πως αυτοί διαστρευλώνουν την πραγματικότητα.

Γιατί οι περισσότεροι χάρτες είναι λανθασμένοι;

Μπορούμε να απεικονίσουμε την επιφάνεια της Γης η οποία είναι περίπου σφαιρική (για την ακρίβεια είναι ένα ελλειψοειδές εξογκωμένο στον ισημερινό και πεπλατυσμένο στους πόλους) σε ένα επίπεδο χάρτη; Η απάντηση είναι αρνητική.

Είναι αδύνατο μια σφαιρική επιφάνεια να μετασχηματιθεί σε επίπεδη χωρίς να αλλοιωθούν κάποια από τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της. Για παράδειγμα δεν μπορούμε να “ισιώσουμε” τη φλούδα ενός πορτοκαλιού αν δεν την πιέσουμε ή την σχίσουμε.

Ο καλύτερος τρόπος αναπαράστασης της επιφάνειας της Γης είναι η υδρόγειος στην οποία το μόνο που αλλάζει είναι η κλίμακα. Οι γωνίες, τα εμβαδά, τα σχήματα διατηρούνται χωρις καμία παραμόρφωση. Ορισμένα από τα μειονεκτήματα της υδρογείου είναι ότι η κατασκευή της είναι πολύ πιο δύσκολη σε σχέση με ένα επίπεδο χάρτη. Επίσης η μέτρηση αποστάσεων δεν είναι δυνατή με ένα απλό χάρακα όπως στους συνηθισμένους χάρτες και είναι δύσχρηστη στη μεταφορά της και στην αποθήκευση. Οπότε το καλύτερο θα ήταν να έχουμε μια προβολή της Γής σε ένα επίπεδο χάρτη και επειδή όπως είπαμε αυτό είναι αδύνατο να γίνει χωρίς παραμορφώσεις, έτσι δημιουργήθηκαν διάφορες χαρτογραφικές προβολές.

Περιεχόμενα

Χαρτογραφικές προβολές

Καμία από τις παρακάτω προβολές δεν είναι δυνατόν να αποτυπώσει σωστά τις αποστάσεις, την έκταση, την διεύθυνση και το σχήμα των ηπείρων. Τουλάχιστον ένα από αυτά τα χαρακτηριστικά θα αποδίδεται λάθος στο χάρτη. Υπάρχουν προβολές που διατηρούν ένα, δύο ή και τρία από τα παραπάνω χαρακτηριστικά αλλά ποτέ και τα τέσσερα. Επίσης υπάρχουν προβολές που αποδίδουν και τα τέσσερα χαρακτηριστικά όσο το δυνατόν πιο σωστά αλλά όχι απόλυτα.

Οι χαρτογραφικές προβολές ταξινομούνται ανάλογα της γεωμετρικής επιφάνειας στην οποία απεικονίζεται (προβάλλεται) η επιφάνεια αναφοράς (επιφάνεια της Γης), οι οποίες και είναι οι:

  • Κωνική προβολή, όταν χρησιμοποιείται ένας κώνος, στην οποία περιλαμβάνονται η απλή κωνική, η τύπου “Λάμπερτ”, και η πολυκωνική προβολή.

  • Αζιμουθιακή προβολή, (γνωστή και ως επίπεδη) όταν χρησιμοποιείται ένα επίπεδο. Περιλαμβάνεται η γνωμονική, η στερεογραφική, η ορθογραφική προβολή και η ισαπέχουσα προβολή (ή ισοαζιμουθιακή)

  • Κυλινδρική προβολή, όταν χρησιμοποιείται ένας κύλινδρος, η οποία περιλαμβάνει και την Μερκατορική προβολή. Η Μερκατορική προβολή είναι και η πιο συνηθισμένη και είναι αυτή που χρησιμοποιείται και στα σχολικά βιβλία.

Ο Μερκάτορ ήταν ένας Φλαμανδός χαρτογράφος και μαθηματικός και είναι αυτός που το 1569 δημιούργησε έναν παγκόσμιο χάρτη βασισμένο σε μια χαρτογραφική προβολή που πήρε το όνομα του. Η προβολή αυτή της σφαίρας σε ένα κύλινδρο προκύπτει αν φανταστούμε ένα φως στο κέντρο της Γης η οποία περιβάλλεται από ένα κύλινδρο και σχεδιάσουμε τα περιγράμματα των ηπείρων πάνω στον κύλινδρο. Ξετυλίγοντας τον κύλινδρο έχουμε τον μερκατορικό χάρτη.

Σε αυτούς τους χάρτες οι μεσημβρινοί είναι παράλληλες ευθείες, σε αντίθεση με την γήινη σφαίρα όπου οι μεσημβρινοί πλησιάζουν μεταξύ τους και συναντώνται στους πόλους, και για το λόγο αυτό είναι κατάλληλοι για την ναυσιπλοία.

Το μεγάλο μειονέκτημα όμως της μερκατορικής προβολής είναι το γεγονός ότι παραμορφώνει το μέγεθος και το σχήμα των αντικειμένων ειδικά όταν αυτά είναι κοντά στους πόλους. Αυτός είναι ο λόγος λοιπόν για τον οποίο πολλοί άνθρωποι έχουν μια εσφαλμένη εντύπωση για το μέγεθος των ηπείρων και των κρατών.

Για να καταλάβουμε καλύτερα την παραμόρφωση των σχημάτων δείτε πως το μέγεθος της Γροιλανδίας η οποία βρίσκεται κοντά στο βόρειο πόλο, αλλάζει αν την μετακινήσουμε κοντά στον ισημερινό. Μάλιστα η Γροιλανδία χωράει άνετα δυο φορές μέσα στην Βραζιλία!

Δείτε επίσης το μέγεθος της Ελλάδας αν αυτή βρισκόταν στον αρκτικό ωκεανό.

Ακόμα πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι το Κονγκό που βρίσκεται στην Αφρική και πολύ κοντά στον ισημερινό. Αν το μετακινήσουμε πιο βόρεια τότε καλύπτει όλη σχεδόν την Ευρώπη, από την Δανία μέχρι την Ελλάδα και από την Γαλλία μέχρι και την Λευκορωσία.

Η Βραζιλία θα φαινόταν τεράστια αν βρισκόταν στην Ρωσία, αλλά είχε την ατυχία να βρίσκεται κοντά στον ισημερινό.

Η Αφρική δεν έχει το μέγεθος που πολλοί πιστεύουν. Για να κατανοήσουμε καλύτερα το μέγεθος της Αφρικής δείτε την παρακάτω εικόνα. Μέσα στην Αφρική μπορούμε να στριμώξουμε τις Ηνωμένες πολιτείες της Αμερικής, την Κίνα, την Ινδία, το Μεξικό, τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης και μας περισσεύει και χώρος της τάξης των 200 χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Για του λόγου το αληθές δείτε τον παρακάτω πίνακα ο οποίος δείχνει τις χώρες που στριμώξαμε μέσα στην Αφρική μαζί με το μέγεθός τους σε χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Χώρες Μέγεθος σε χιλ. τετρ. Km
Κίνα 9573
Ηνωμένες πολιτείες Αμερικής 9526
Ινδία 3166
Μεξικό 1964
Πακιστάν 882
Τουρκία 780
Γαλλία 640
Ουκρανία 603
Ισπανία 506
Παραγουάη 406
Γερμανία 357
Πολωνία 207
Ιταλία 301
Ηνωμένο Βασίλειο 242
Ρουμανία 230
Λευκορωσία 207
Ελλάδα 132
Πορτογαλία 92
Ιρλανδία 70
Δανία 43
Σύνολο 30032
Αφρική 30221

Για ποιό λόγο υιοθετήθηκαν αυτοί οι χάρτες στα σχολεία δεν είμαι σίγουρος. Μια άποψη από ορισμένους χαρτογράφους υποστηρίζει ότι έγινε για ιμπεριαλιστικούς σκοπούς μιας και οι χάρτες αυτοί κάνουν τις Ευρωπαικές χώρες να φαίνονται μεγαλύτερες από ότι είναι στην πραγματικότητα. Υπάρχουν πάρα πολλές ενναλακτικές επιλογές για την προβολή χαρτών στο επίπεδο οι οποίες απεικονίζουν πολύ καλύτερα την πραγματικότητα από την μερκατορική προβολή που χρησιμοποιούμε αλλά αυτό ίσως είναι θέμα για άλλη δημοσίευση.

Περιεχόμενα

Μετακίνηση σχημάτων πάνω στον χάρτη

Στην εφαρμογή που ακολουθεί μπορείτε να κατασκευάσετε τα δικά σας σχήματα, να τα μετακινήσετε πάνω στο χάρτη και να δείτε πως μεταβάλεται το μέγεθός τους πάνω στον μερκατορικό χάρτη.

Το εικονίδιο με το ορθογώνιο δημιουργεί ένα ορθογώνιο στο χάρτη το οποίο όταν το μετακινείται δεν αλλάζει το μέγεθος του. Το εικονίδιο του κύκλου και η πολυγωνική γραμμή (το τελευταίο εικονίδιο) δημιουργούν αντίστοιχα σχήματα τα αποία μεταβάλλονται ανάλογα με τη θέση τους πάνω στο χάρτη.

Με το εικονίδιο με το χεράκι επιλέγετε ένα σχήμα και το μετακινείτε. Τα σχήματα μπορούν να αλλάζουν και χρώμα από την παλλέτα που βρίσκεται στο πάνω μέρος και πατώντας το κουμπί “Διαγραφή του σχήματος” μπορείτε να σβήσετε το επιλεγμένο σχήμα.

Χρώματα

Ώρα για παιχνίδι

Αν έχετε όρεξη για παιχνίδι, με την παρακάτω εφαρμογή μπορείτε να τεστάρετε τις γνώσεις σας στη γεωγραφία.

Στο χάρτη εμφανίζονται 15 τυχαίες χώρες. Σκοπός σας είναι να μετακινήσετε τις χώρες στη σωστή τους θέση (μπορείτε να κάνετε zoom in - zoom out με τη ρόδα του ποντικιού). Για κάθε σωστή χώρα παίρνετε ένα βαθμό. Αν δεν μπορείτε να βρείτε που ταιριάζει κάποια χώρα τότε με διπλό κλικ θα μεταφερθεί αυτόματα στην σωστή της θέση. Κάνοντας refresh τη σελίδα θα εμφανιστούν νέες 15 χώρες και μπορείτε να ξαναπαίξετε.

Το παιχνίδι είναι αρκετά δύσκολο μιας και περιλαμβάνονται όλες οι χώρες με εξαίρεση την Ανταρκτική. Αν είστε τυχεροί και σας βγάλει χώρες όπως η Αμερική, η Ρωσία ή ο Καναδας που είναι εύκολα αναγνωρίσιμες από το σχήμα τους τότε μπορεί και να κάνετε ένα καλό σκορ. Ίσως μια έκδοση με λιγότερες χώρες π.χ. τις ευρωπαϊκές μόνο, να ήταν πιο προσιτό. Περιμένω τα σχόλια με το σκορ σας.

0/15

Περιεχόμενα